Kamica nerkowa (moczowa) – nephrolithiasis to schorzenie polegające na wytrącaniu i gromadzeniu się w układzie moczowym ,zarówno w nerkach jak i poza tym narządem złogów (potocznie: kamieni moczowych) zbudowanych z substancji chemicznych, które zwykle znajdują się w moczu. Szczególną postacią jest wapnica nerek. Polega ona na odkładaniu złogów wapnia w samym miąższu tego narządu i spowodowana jest najczęściej wadami cewkowymi. Prawidłowo substancje obecne w moczu są w formie rozpuszczonej. Powstawanie złogów jest z jednej strony następstwem przesycenia moczu substancjami zdolnymi do krystalizacji, z drugiej niedoboru lub upośledzenia czynności substancji hamujących krystalizację -inhibitorów litogenezy.

Mocz pierwotny jest roztworem przesyconym różnymi solami mineralnymi i organicznymi, które wytrącając się, tworzą jądra krystalizacyjne-wokół których nawarstwia się kamień, np.: złuszczone nabłonki, bakterie, skrzepy krwi lub ciała obce. . W warunkach prawidłowych są one wydalane w trakcie mikcji. Ponadto obecne w moczu inhibitory litogenezy zapobiegają powiększaniu się powstałych już jąder krystalizacji oraz ich agregacji, co uniemożliwia tworzenie się większych cząsteczek. Inhibitory litogenezy hamują także przyleganie (adhezję) powstałych kryształków do nabłonka cewek nerkowych i dróg moczowych umożliwiając ich wydalanie. Jeśli zaburzone są mechanizmy zapobiegające powiększaniu i agregacji wytworzonych jąder krystalizacji oraz jest uszkodzony nabłonek dróg moczowych, to są to czynniki sprzyjające zakotwiczeniu się tych jąder na jego powierzchni.[1]

Skład chemiczny i częstość występowania różnych rodzajów złogów w drogach

moczowych:

Szczawian wapnia Wewelit (jednowodny i dwuwodny) Około 40%

Fosforan wapnia (zasadowy) -Hydroksyapatyt i karboksy apatyt Około 7–10%

Fosforan wapnia (kwaśny)- Bruszyt Około 1%

Fosforan magnezowo-amonowy -Struwit Około 5–10%-Są one kruche, barwy żółtej, wytrącają się w środowisku alkalicznym. Towarzyszy im ropomocz i bakteriomocz.

Kwas moczowy Moczany Około 5%*-tworzą kryształy o kształcie romboidalnym, barwy ciemnobrunatnej, z gładką powierzchnią.

Cystyna – Około 2%( przyczyną jest wada wrodzona, polegająca na upośledzeniu reabsorpcji cystyny z moczu)-mają kształt heksagonalny, są miękkie, barwy żółtej z perłowym połyskiem.

Szczawian + fosforan wapnia – Około 30–40%-Powierzchnię mają gładką, barwę ciemno-brunatną do czarnej. Wytrącają się w środowisku zasadowym.

Moczan + szczawian wapnia – Około 5 %-u chorych na cukrzycę sięgają nawet 40%

Czynniki sprzyjające krystalizacji

Zwiększone stężenie w moczu substancji stanowiących potencjalne jądro krystalizacji

spowodowane:

a) małą objętością moczu

b) zwiększonym wydalaniem

— kwasu moczowego (hiperurykozurią)

— wapnia (hiperkalciurią): Jony wapnia pochodzące z żywności wiążą szczawiany w przewodzie pokarmowym, zapobiegając w ten sposób ich wchłanianiu. Wykazano,że nawet 20-krotne zwiększenie szczawianów w diecie nie zwiększa ich wydalania w moczu, jeżeli dieta zawiera przynajmniej 4 g wapnia/dobę. Wynika z tego, że dieta ubogowapniowa należy do czynników ryzyka kamicy nerkowej [1]

Nie dotyczy to jednak suplementów, bowiem wapń dostarczany do ustroju w tej postaci nie zapobiega wchłanianiu szczawianów, zwiększa natomiast ryzyko wystąpienia kamicy nerkowej [6]

— szczawianów (hiperoksalurią)

— fosforanów (hiperfosfaturią)

Właściwości fizykochemiczne moczu:

a) niskie pH — ułatwia tworzenie się złogów cystynowych i moczanowych

b) wysokie pH — ułatwia tworzenie się złogów fosforanowo-wapniowych

Zakażenie układu moczowego i zastój moczu

Nanobakterie  są najmniejszymi rozmnażającymi się samodzielnie organizmami na Ziemi. Mają wielkość średnich i dużych wirusów,a średnica  najmniejszych z nich nie przekracza 20 nanometrów. Zalicza się je do tzw. atypowych bakterii karłowatych. Są wykrywane w około 60–90% ludzkich kamieni nerkowych, są one jedynymi żywymi istotami zdolnymi do wytwarzania węglanu fosforanowo-wapniowego (apatytu).

 

Czynniki hamujące krystalizację

Drobnocząsteczkowe (nieorganiczne):
a) magnez
b) cytryniany
c) pirofosforany

Wielkocząsteczkowe (organiczne):
a) uromodulina (białko Tamma-Horsfalla)
b) nefrokalcyna
c) osteopontyna
d) glikozoaminoglikany

Do czynników dietetycznych zwiększających ryzyko krystalizacji złogów należy zaliczyć dietę bogatobiałkową. Białko zwiększa wydalanie z moczem wapnia i kwasu moczowego oraz zmniejsza wydalanie     cytrynianów, ponadto białko jest głównym źródłem jonów     wodorowych, które powodują zakwaszenie moczu,które to z kolei     nasila krystalizację soli cystynowych i moczanowych. Dieta     bogato sodowa ( sól kuchenna) jest kolejnym czynnikiem zwiększającym     wydalanie wapnia

Pośród innych czynników zwiększających ryzyko wymienia się jeszcze: wady budowy układu moczowego, skłonności dziedziczne, przyjmowanie niektórych leków (m.in. kortykosteroidów i preparatów alkalizujących, wykorzystywanych przy leczeniu wrzodów) oraz infekcje bakteryjne dróg moczowych.(zakażenie bakteriami wytwarzającymi ureazę (np. Proteus sp., Klebsiella sp., Pseudomonas sp. i in.) może być przyczyną powstawania złogów. Te ostatnie alkalizują mocz, ułatwiając wytrącanie się soli wapnia i z tym samym powstawanie kamieni.

Jest też wiele chorób , które predysponują do wystąpienia kamicy nerkowej. To między innymi choroby przebiegające z hiperkalciurią takie jak pierwotna nadczynność przytarczyc, choroby ziarniniakowe (gruźlica, sarkoidoza, niektóre chłoniaki), nowotwory (głównie z przerzutami), kwasica cewkowa oraz hiperkalciuria idiopatyczna (absorpcyjna, resorpcyjna lub nerkowa).Choroby przebiegające z hiperurykemią takie jak dna moczanowa. Do zwiększenia stężenia kwasu moczowego w surowicy

mogą doprowadzić także choroby nowotworowe,głównie w czasie chemioterapii, a także dieta

bogatopurynowa (zawierająca np. podroby, ryby,owoce morza, groch i soczewicę). Ponadto rozwojowi kamicy moczanowej sprzyjają wszystkie okoliczności powodujące obniżanie pH moczu do wartości < 5,5, jak na przykład przewlekłe biegunki powodujące utratę zasad i przewlekła kwasica nasilająca katabolizm białkowy .(1).Choroby przebiegające z hiperoksalurią, mogą one być wrodzone, ale najczęściej są nabyte, często spowodowane dietą bogatoszczawianową, nadmierną podażą witaminy C (czysta vit C jest metabolizowana do szczawianów i zwiększa ich wydalanie z moczem oraz zakwasza sam mocz, podczas gdy jest dozowana w owocach jest naturalnym źródłem cytrynianów i to jest już korzystne), dietą ubogowapniową , przewlekłymi chorobami jelita cienkiego (Leśniowskiego-Crohna) oraz przewlekłe zażywanie antybiotyków(powoduje najprawdopodobniej eradykację bakterii Oxalobacter formigenes rozkładających kwas szczawiowy w jelitach. Następstwem ich braku lub niedoboru jest nasilone wchłanianie szczawianów w przewodzie pokarmowym, a w konsekwencji ich zwiększone wydalanie.(1)Rozwojowi choroby sprzyja też przebywanie w gorącym klimacie, przyjmowanie małej ilości płynów. Latem, wzrastająca w organizmie produkcja witaminy D może prowadzić do większego wydalania wapnia i przyspieszać formowanie się kamieni. Sacharoza zawarta w pożywieniu zwiększa stężenie szczawianów wapnia w moczu. Z kolei błonnik tworzący włókna pokarmowe, osłabia wchłanianie białek i wapnia (3)

Kamica nerkowa jest często występującą chorobą. Kamica nerkowa najczęściej występuje u mężczyzn w wieku 30–50 lat, a u kobiet w wieku 50–70 lat.

Kamień lub kamienie znajdujące się w nerkach mogą nie dawać żadnych objawów przez lata. W tym czasie mogą się powoli powiększać, czasami do dużych rozmiarów, i wypełniać całą miedniczkę oraz kielichy nerki (tzw. kamienie odlewowe). W takich wypadkach może występować tępy ból pleców, który bywa błędnie przypisywany chorobie kręgosłupa.

 

Ryc. 1  Kamica nerkowa

 

Typowym objawem kamicy nerkowej jest kolka nerkowa. Kolka nerkowa to nagły, niezwykle silny ból, przez kobiety często opisywany jako znacznie silniejszy niż bóle porodowe. Przyczyną kolki nerkowej jest przemieszczenie się kamienia z nerki do moczowodu, co powoduje jego podrażnienie i częściowe lub całkowite zatkanie. Ból towarzyszący kolce nerkowej jest ostry, niekiedy kurczowy (na przemian nasila się i łagodnieje), umiejscowiony w okolicy nerki (jeżeli kamień jest wysoko) lub w dole brzucha (jeżeli jest blisko pęcherza). Promieniuje do pachwiny po tej samej stronie.

Wielu chorych podczas napadu kolki nerkowej odczuwa nudności i/lub wymiotuje.

Mocz wydalany podczas napadu kolki nerkowej może mieć kolor czerwony ze względu na obecność krwi.

Konwencjonalne leczenie kamicy nerkowej jest skomplikowane i dość inwazyjne, wymaga hospitalizacji. Zwykle polega na laserowym rozbijaniu kamieni . Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu ogólnym i jest w związku z tym dość dużym obciążeniem dla organizmu. Okazuje się , że matka natura i w tym przypadku ma dla nas lekarstwo. Istnieją zioła , których regularne zażywanie pomaga nam dosłownie te kamienie rozpuścić.

Bardzo wartościową rośliną na tę dolegliwość jest Desmodium styracifolium-tojeść łąkowa. Desmodium styracifolium rośnie na stokach górskich poniżej 1000 m.n.p.m., tworząc zarośla i łąki w południowych prowincjach Chin. Roślina została dokładnie przebadana przez naukowców z Instytutu Farmacji i Chińskiej Akademii Medycyny w Pekinie oraz przez Departament of Urology,Kumamoto University w Tokio.

Desmodium styracifolium zawiera flawonoidy, pochodne kwercetyny: mirycetyna, kemferol, saponiny trójterpenowe, triterpenoidy:DS-t, lupeon(III), lupeol(IV),tritranokaina(V), kwas stearynowy(VI), eikozylowy ester kwasu eikozanowego(VIII) i beta-sitosterol(VII), alkaloid-desmodymina, desmodilakton i sole mineralne z dużą ilością krzemionki.[16] Jest to słodkie i słone w smaku zioło, wpływa głównie na meridiany wątroby, nerek, pęcherza moczowego i żółciowego. Działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, rozkurczowo, moczo- i żółciopędnie, likwiduje zastoiny w moczu i żółci, zwiększa perfuzję nerkową(ilość krwi i moczu), usuwa nadmiar wody- dlatego warto je stosować przy obrzękach, a z nią zwiększa ilość wydalanego szczawianu wapnia, fosforanu wapnia, fosforanu amonowo-magnezowego oraz kwasu moczowego. Desmodium styracifolium zmniejsza przyczepność bakterii do ścian układu moczowego, wzmacnia odporność układu na infekcje, wypłukuje piasek,rozpuszcza kamienie w nerkach, pęcherzu moczowym oraz w pęcherzyku i drogach żółciowych. Saponiny rozluźniają mięśnie gładkie w układzie żółciowym i moczowym, ułatwiając usuwanie złogów, piasku i kamieni z układu.

Zostało wykonanie badanie na szczurach, w którym grupie kontrolnej oraz grupie badanej podawano glikol etylenowy (EG) i witaminę ⲁD3. Substancje te powodują tworzenie się kamieni nerkowych. Grupie badanej ponadto podawano DS-t z Desmodium styracifolium. Incydent kamicy nerkowej wystąpił u 81% badanych w grupie kontrolnej oraz u 29% badanych w grupie badanej. Stężenie wapnia w surowicy było istotnie podwyższone , a wydalanie wapnia znacznie zmniejszone w grupie badanej.Wydalanie z moczem cytrynianu(czynnika zapobiegającego tworzeniu kamieni) było istotnie zwiększone w grupie DS-t. Wydalanie fosforu natomiast było istotnie większe w grupie kontrolnej. Wzrost objętości moczu w grupie badanej był znacznie większy niż w grupie kontrolnej.[17] Badanie to sugeruje jednoznacznie iż roślina Desmodium styracifolium skutecznie rozpuszcza kamienie nerkowe. Ekstrakt z Desmodium styracifolium występuje w tabletkach SHILINTONG PIAN  produkowanych przez Wannian Qing Pai Medicine Pharmaceutical Co. w Chinach. Opakowanie zawiera 100 tabletek. Zalecane dawkowanie : doustnie dzieciom 5-12 lat 2-3 tabletki, dorosłym 5 tabletek 3 razy dziennie 30 min przed posiłkiem, popić szklanką ciepłej wody. Kuracja podstawowa to 1 miesiąc (4-5 opakowań). Podczas kuracji należy wypijać 2-3 litry ciepłej wody, na początku może wystąpić częstomocz i rozwolnienie, jest to wynikiem przyspieszonego metabolizmu oraz działania oczyszczającego. Podczas leczenia obowiązuje także zakaz spożywania alkoholu oraz potraw tłustych. Bardzo dobrze jest razem z ekstraktem z   Desmodium styracifolium stosować preparat Urolesan. To kolejny preparat ziołowy sporządzony na bazie olejów eterycznych i wyciągów z roślin w formie kropli.

Oto jego składniki:

Oleum Abies sibirica – olejek pichtowy syberyjski 67,60mg

Oleum Menthae piperitae – mięta pieprzowa olejek 16,90mg

Extractum Fructus Daucus sativus – marchew dzika, wyciąg z owoców 1:1 194,35mg

Extractum Strobili Humulus  lupulus – chmiel zwyczajny, wyciąg z szyszek 1:1 278,80mg

Extractum Herbae Origanum majorana – majeran ogrodowy, wyciąg z ziela 1:1 192,95 mg

Oleje eteryczne zawarte  w roślinach wchodzących w skład preparatu praktycznie nie rozpuszczają się w wodzie, a bardzo dobrze w organicznych olejach i tłuszczach.

Mają skłonność gromadzenia się na powierzchni kamieni żółciowych i moczowych, a małe natężenie powierzchniowe sprzyja zwiększonej przenikalności. Olejki zawarte w preparacie akumulują się na kamieniu, przenikają w głąb, rozpuszczając organiczne związki, tym samym kruszą je , a powstała organiczna galareta jest łatwa do usunięcia. Ponadto preparat ma właściwości antyseptyczne ,przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, rozkurczowe, ściągające, moczo- i żółciopędne. Pobudza czynności wydzielnicze żołądka i zmniejsza napięcie mięśni gładkich jelit, dróg żółciowych i moczowych. Zalecane przez producenta dawkowanie: dzieci 7-14 lat 5-6 kropli, dorośli 8-10 kropli na łyżeczkę cukru lub miodu ( osobom z cukrzycą na kawałeczek chleba), stosować doustnie lub pod język do całkowitego rozpuszczenia 3 razy dziennie 30 min. przed posiłkiem. Podstawowa kuracja to 30 dni. Przy dużych kamieniach leczenie trwa 3-6 miesięcy. Przy kolce nerkowej lub pęcherzyka żółciowego należy jednorazowo zażyć 15-20 kropli preparatu i 2 tabletki no-spy( preparat rozkurczowy), położyć termofor na miejsce bólu i pić duże ilości wody. Zabieg ten ułatwia wydalanie piasku oraz likwiduje ból. Preparat ten produkuje “Arterium”, PAT “Galichfarm” Lwów, Ukraina.

Kolejnym ziołem z dalekiego wschodu jest Takusya (Alismatis Rhizoma)-Żabieniec babka wodna(Alisma plantago-aquatica L.) – gatunek rośliny nadwodnej z rodziny żabieńcowatych (Alismataceae). Żabieniec zawiera 24-octan alizolu A i 23-octan alizolu B. Były prowadzone podobne badania na szczurach jak przy  Desmodium styracifolium.

Takusya znacznie zmniejszała stężenie wapnia w tkankach nerek w porównaniu z grupą kontrolną oraz zmniejszała złogi szczawianu wapnia szczególnie wewnątrz światła kanalików nerkowych.

W innym badaniu in vitro analizowano oddzielnie dwie rośliny: Takusya (Alismatis Rhizoma) i Kagosou (Purunellae Spica)- kolce owocowe Prunella vulgaris L., to tradycyjne przeciwgorączkowe chińskie zioło o szerokiej dystrybucji w Azji Północno-Wschodniej. Zgodnie z teorią tradycyjnej medycyny chińskiej (TCM), SP od dawna uważa się za przynoszące korzyści związane z oczyszczaniem ognia i wzroku, łagodzeniem obrzęków i usuwaniem zastoju. Zostało udowodnione, że oba zioła silnie hamują wzrost kryształów szczawianu wapnia i agregacji w syntetycznym modelu moczu. Udowodniono, że ziołolecznictwo jest wolne od skutków ubocznych i dlatego nadaje się do długotrwałej terapii. Jego korzystne działanie obejmuje zwiększoną objętość moczu, zwiększone wydalanie magnezu (Takusya), hamujące aktywność w zakresie agregacji szczawianu wapnia (Takusya, Wulingsan i Desmodyum styracyfolium), hamowanie tworzenia szczawianów wapnia (Wulingsan). Wullingsan to połączenie 5 suszonych ziół: Alisma orientalis (która zapewnia Alisma Rhizoma lub Takusya, wcześniej wspomniana), Polyporus umbellatus, Poria cocos i Cinnamomon cassia.[18]

W medycynie chińskiej również akupunktura okazała się pomocna  w leczeniu uspokajającym i przeciwbólowym podczas bólu kolkowego.

Bardzo ciekawą rośliną jest Chanca piedra (Phyllathus niruri) to mała bylina należąca do rodziny Euphorbiaceae nazywana “łamaczem kamieni”. Roślina ta jest powszechnie używana w peruwiańskiej medycynie ludowej i w domowych kuracjach w przypadku obrzęków oraz infekcji układu moczowego[10]. W ekstraktach zidentyfikowano ponad 50 związków lignany (m.in. filantynę, hypofilantynę, nirantynę, nirtetralinę, fyltetralinę, lintetralinę, isolintetralinę, linantynę), terpeny (limonen, p-cymen, lupeol), garbniki (elagotaninę), polisacharydy, saponiny, flawonoidy (kwercetynę, rutynę, astragalinę, kwercetrol, kemferol), galokatechinę, kwas galusowy, kwas elagowy, kumaryny, a także alkaloidy (sekuryninę, ent-norsekuryninę, 4-metoksy-nor-sekuryninę) i sterole, m.in. amarosterol A i B. Z badań wynika, że najwyższe ilości filantyny (0,7% w/w) i hipofilantyny (0,3% w/w) odnotowano w liściach, podczas gdy w łodydze występują one w niewielkich ilościach (1, 3-5).[11] Roślina ta wykazuje działanie ochronne dla wątroby (właściwości te przypisuje się filantynie i hypofilantynie), przeciwkamiczne, uśmierzające ból, obniżające ciśnienie, przeciwskurczowe, przeciwwirusowe, antybakteryjne, moczopędne czy anty-mutageniczne. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność naparów z ziela w pomocniczym leczeniu cukrzycy [10]. Herbata z Phyllathus niruri jest niedroga i łatwa do uzyskania oraz ma niską częstość występowania działań niepożądanych. Zostało przeprowadzone badanie w Oddziale Urologicznym Szpitala Klinicznego, University of São Paulo na 56 pacjentach z kamieniami nerkowymi <10 mm. Trwało ono 12 tygodni , stosowano herbatkę z Phyllathus niruri. Średni wiek wynosił 44±9,2 lat, a BMI 27,2±4,4 kg/m2. Trzydziestu sześciu pacjentów (64%) stanowiły kobiety. Nie stwierdzono istotnych zmian we wszystkich okresach dla antropometrycznych i kilku pomiarów surowicy, w tym całkowitej morfologii krwi, kreatyniny, kwasu moczowego, sodu, potasu, wapnia, objętości moczu i pH; znaczny wzrost stężenia potasu w moczu z 50,5±20,4 do 56,2±21,8 mg/24-godziny (p= 0,017); stosunek magnezu / kreatyniny 58±22,5 do 69,1±28,6 mg / gCr24-godzina (p = 0,013) i stosunek potasu / kreatyniny 39,3±15,1 do 51,3±34,7 mg / gCr24-godzina (p = 0,008) od wartości wyjściowej do wypłukania. Kamienie nerkowe zmniejszyły się z 3,2±2 do 2,0±2 na pacjenta (p<0,001). U pacjentów z hiperoksalurią szczawian moczu zmniejszył się z 59,0±11,7 do 28,8±16,0 mg / 24 godziny (p = 0,0002), aw hiperurikozurii nastąpił spadek kwasu moczowego w moczu z 0,77±0,22 do 0,54±0,07 mg / 24 godziny (p = 0,0057). Spożycie P.niruri jest bezpieczne i nie powoduje znaczącego niekorzystnego wpływu na parametry metaboliczne surowicy. Zwiększa wydalanie magnezu i potasu z moczem spowodowało znaczny spadek szczawianu i kwasu moczowego w moczu u pacjentów z hiperoksalurią i hiperurykozurią. Spożycie P.niruri przypisuje się eliminacji kamieni moczowych.[19]Wykazano, że związki czynne ekstraktu działają na wielu etapach powstawania kamieni nerkowych, poprzez zmniejszanie agregacji kryształów, modyfikację ich składu oraz struktury. Korzyści terapeutyczne mogą być także związane z działaniem rozkurczowym w obrębie mięśniówki moczowodów, co może przyczyniać się do wydalania z moczem kamieni nerkowych, a także promotorów krystalizacji. Badanie wpływu ekstraktu P. niruri na krystalizację szczawianu wapnia (CaOx) in vitro wykazało, że następuje ograniczenie wzrostu i agregacji kryształów CaOx poprzez zakłócenie wczesnych etapów tworzenia się kamieni (37). P. niruri również wpływa na wielkość oraz bardziej regularny kształt i spłaszczenie ostrych wypustek kryształów powstałych w kamicy moczowej. Badanie kliniczne Nishiura i wsp.  sugerują, że spożycie P. niruri zmniejsza ilość wydalanego wapnia w moczu na podstawie analizy podgrupy pacjentów z hiperkalciurią.[11] Udowodniono także, że ekstrakty z tego zioła mają działanie terapeutyczne w wielu badaniach klinicznych. Niektóre z najbardziej intrygujących właściwości terapeutycznych obejmują anty-hepatotoksyczne, antylityczne, przeciwnadciśnieniowe, przeciw HIV i przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.[20] Ponieważ roślina ta wykazuje działanie hamujące wirusy RNA to jako ciekawostkę można dodać iż były prowadzone badania o hamowaniu wirusa COVID-19. Wykazano, że filantyna i hipofilantyna mają większe powinowactwo wiązania z miejscami hamowania COVID-19 niż ich rodzimy ligand.Wynik ten wskazał, że filolantyna i hipofletyna mają silniejszą interakcję niż natywne ligandy zarówno w glikoproteinie kolcowej (inhibitor wejścia), jak i głównej proteazie (inhibitor translacji i replikacji).[21]

Zioła z dalekiego wschodu oraz medycyna tamtejsza traktująca człowieka jako całość i naprawiająca różne aspekty życia człowieka , typowo cielesne za pomocą ziół oraz duchowe , jest bardzo fascynująca. Jednakowoż , jak wiemy powinniśmy się leczyć tym co znajdziemy w naszej okolicy, ponieważ rodzime zioła są dla naszego organizmu najlepsze. Rozpatrując aspekt kamicy nerkowej i jej leczenie mamy wiele rodzimych ziół, które działają ochronnie na nasz układ moczowy i rozpuszczają kamienie nerkowe.

Skrzyp polny (Equisetum arvense) jego nazwy ludowe to chwoszcz,jodełka, jedlina polna, koński ogon. Ziele znane od dawnych czasów dzięki właściwościom hamującym krwawienia, krwawe wymioty, gojącym rany, nawet zastarzałe i gnijące. Skrzyp wykazuje działanie regenerujące i gojące tkankę płucną , naczynia krwionośne oraz tkankę kostną i chrzęstną . Nieoceniony jest jego wpływ na układ moczowy , działa odwadniająco i przeciwobrzękowo,odtruwająco, przeciwzapalnie i rozkurczająco mięśnie gładkie oraz herbatka ze skrzypu wypłukuje piasek z nerek i rozpuszcza kamienie nerkowe moczanowe. Maria Treben poleca gorące półkąpiele ze skrzypu oraz picie przy tym łykami herbatkę ze skrzypu , wstrzymywać mocz po to by oddać go “pod ciśnieniem” i zwykle wtedy schodzą kamienie razem z moczem [13] Skrzyp polny zawiera dużo kwasu krzemowego , magnezu, wapnia i potasu, flawonoidy, saponiny, fenolokwasy, fitosterole i alkohole cukrowe. Za zapobieganie powstawaniu złogów w drogach moczowych oraz oczyszczanie i rozkruszanie ich mogą odpowiadać saponiny i związki krzemowe. Trzeba pamiętać ,że przygotowując herbatkę ze skrzypu należy ją gotować od 5 do maksymalnie 30 min, aby związki krzemowe mogły przejść do odwaru.[22]

Nawłoć pospolita( Solidago virga- aurea) znane jako złota rózga, złota dziewica , złotnik. Stosuje się ją najczęściej w schorzeniach jelit i krwawieniach jelitowych, ale przede wszystkim w schorzeniach nerek. Surowiec zawiera polifenole i saponiny, które tworzą związki kompleksowe z substancjami obcymi w organiźmie np. kamieniami moczowymi , czyniąc je łatwo rozpuszczalnymi w wodzie. Dzięki temu mogą one być łatwo usunięte z organizmu z moczem i potem. Zwiększają także filtrację w kłębuszkach nerkowych i zmniejszają resorpcję zwrotną w kanalikach nerkowych. Ponadto zawarte w roślinie antocyjany,fenolokwasy i flawonoidy działają przeciwzapalnie , przeciwwysiękowo i rozkurczowo co ułatwia usuwanie złogów z nerek.[22] Dawne źródła podają, że nawłoć jest skuteczna nawet w takich beznadziejnych przypadkach jak marskość nerek, kiedy konieczne są dializy. Stosuje się ją wtedy razem z przytulią i jasnotą białą. Ponadto co ciekawe działa ona także przy wstrząsach psychicznych ( wtedy zawsze cierpią na tym nerki). Dlatego przeżywając rozczarowania i psychiczne obciążenia należy pić herbatkę z nawłoci.[13]

Rdest ptasi (polygonum aviculare) pospolite zioło ściągające, używane w czasach starożytnych do zatrzymywania krwawienia, środek przeczyszczający i moczopędny. Korzenie w Algierii używane były jako środek przeciwgorączkowy oraz jako doskonały lek na przewlekłą biegunkę i kamienie pęcherza moczowego, także na hemoroidy i świąd. Zawiera garbniki, saponiny, flawonoidy, alkaloidy i seskwiterpeny, kwercetynę , kemferol, luteolinę. Ekstrakt wodny znacząco hamował tworzenie kamieni u szczurów wywołane glikolem etylenowym i chlorkiem amonu[23]. Zwiększa on przesączanie w kłębuszkach nerkowych moczu i zwiększa wydalanie jonów chloru i sodu, czyli działa moczopędnie a co za tym idzie przeciwobrzękowo.

Perz właściwy (Agropyrum repens) tradycyjnie stosowany jako środek moczopędny oraz łagodzący ból i skurcze w drogach moczowych. Także stosowany jako środek łagodzący i tonizujący. Roślina zawiera węglowodany. flawonoidy, saponiny, olejki lotne, olejek eteryczny glikozyd waniliny, glikozydy cyjanogenne, substancje śluzowe a także żelazo i duże ilości krzemionki. Perz ma działanie hipoglikemiczne , obniża poziom lipidów , przeciwzapalne i moczopędne.[24]

Kukurydza( Zea mays) -znamiona kukurydzy są lecznicze. Stosowana jest w schorzeniach układu moczowego połączonych z kamicą, obrzękach, zapaleniu błony śluzowej pęcherza moczowego, dnie i reumatyźmie (zapobiega odkładaniu kwasu moczowego w stawach i tkankach miękkich). Dobre efekty daje także przy moczeniu nocnym u dzieci oraz w kolce nerkowej. Znamiona kukurydzy zawierają antocyjany, flawonoidy, saponiny,olejek eteryczny, związki fenolowe, fitosterole, potas, żelazo, wapń oraz witaminy: kwas pantotenowy – B5, H, kwas nikotynowy – PP, B1, B2, B6, C, E, F, K, alantoinę i betainę. Roślina ma działanie typowo przeciwkamicze – zapobiega odkładaniu się kamieni i złogów szczawianowych, lipidowo-cholesterolowych, moczanowych i fosforanowych w układzie moczowym i drogach żółciowych. Działa także regenerująco na wątrobę i nerki.[15]

Dzika róża (Rosa canina)- stosuje się ją w celu rozpuszczenia i rozdrobnienia kamieni moczowych – szczawianów wapnia. Używa się napar z owoców dzikiej róży( 2 łyżki stołowe owoców na 200 ml wody, gotować 15 min) , przecedzić i pić po ⅓ szklanki 3 razy dziennie przez ok 2 tygodnie.

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) – według wielu to jedna z najbardziej wartościowych roślin leczniczych jakie znamy. Jest najlepszą oczyszczającą i krwiotwórczą rośliną leczniczą. Ma korzystny wpływ na trzustkę, obniża poziom cukru i cholesterolu we krwi, leczy choroby i zapalenia dróg moczowych. Sok z pokrzywy oraz wyciągi wodne hamują wchłanianie zwrotne w kanalikach nerkowych mocznika i chlorku sodu przez  zwiększają ich wydalanie z moczem.

Ciekawostką jest , że pokrzywa należy do roślin synantropijnych, czyli przystosowujących się do życia w środowisku silnie przekształconym przez człowieka. Skład chemiczny liści pokrzywy: witaminy (B2,C,K,B5), kwasy organiczne (hydroksybenzoesowy,protokatechowy,kawowy),karotenoidy(karoten, ksantofil, likopen,luteina),flawonoidy(kwercetyna, kemferol, rutyna),garbniki(taniny), związki organiczne(chlorofil, skopoletyna. leukotrieny) oraz minerały:Mn,Fe,Cu,Zn,Mo,Co,Ni,Se,Al,Sn.

Ze względu na swój bardzo bogaty i wartościowy wykazuje bardzo szerokie działanie farmakologiczne: przeciwhistaminowe, przeciwzapalne,przeciw reumatoidalne (przy uszkodzeniach mechanicznych oraz przy tzw. łokciu tenisisty), antyoksydacyjne( obecność związków fenolowych),antyagregacyjne (flawonoidy), diuretyczne , ale jednocześnie zmniejszające częstość oddawania moczu u pacjentów z przerostem prostaty. Pokrzywa obniża podwyższone poziomy wapnia , szczawianu i kreatyniny w moczu, znacznie zmniejszając ich osadzenie w nerkach. Ponadto ma właściwości protekcyjne( na wątrobę),przeciwnowotworowe,przeciwbakteryjne. Ten cudowny chwast może być bezpiecznie stosowany przez długi okres czasu – nawet do 24 miesięcy pacjenci nie mają żadnych skutków ubocznych.[25]

Ortosyfon groniasty (Orthosiphon aristatus) – krzew o bardzo szerokim działaniu. Działa przeciwzapalnie, hepatoprotekcyjnie,przeciwutleniająco, przeciwbakteryjnie,przeciwnadciśnieniowo, hipilipidemicznie,gastroprotekcyjnie, diuretycznie,cytotoksycznie. Za właściwości lecznicze zioła odpowiadają zawarte w nim flawonoidy, kwasy kawowy i rozmarynowy , estry diterpenowe, triterpeny, alfa i beta karoten, betazeakaroten, neo-betakaroten, kwas oleanowy, kwas ursolowy, kwas betulinowy, fitosterole i olejek eteryczny. Wyciągi z ortosyfonu stosowane są

jako nasilające diurezę w stanach zapalnych nerek oraz w infekcjach bakteryjnych dróg moczowych, a także przy kamicy nerkowej. Istotnym faktem są właściwości spazmolityczne na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg moczowych, antyseptyczne, przeciwzapalne i saluretyczne wyciągów z ortosyfonu. Mogą one wypłukiwać złogi z dróg moczowych.[26]

Marzanna barwierska (Rubia tinctorum) – wyciąg z korzenia marzanny był stosowany w kamicy fosforanowej i fosforanowo – szczawianowej. Swoje działanie zawdzięcza obecności pochodnych alizaryny w postaci glikozydowej, takich jak kwas purpurynowy i rubiadyna. Te związki w obecności kwasu cytrynowego tworzą połączenia kompleksowe z fosforanami i szczawianami wapniowymi kamieni nerkowych, ułatwiając ich usuwanie w postaci soli rozpuszczalnych w wodzie. Należy jednak pamiętać , żeby ten preparat roślinny stosować ostrożnie , ponieważ wykazano, że pochodne alizaryny mają zdolność do przyłączania się do DNA, będącego nośnikiem cech dziedzicznych komórek wątroby, co stwarza niebezpieczeństwo działania mutagennego na organizm ludzki.[27]

Mącznica lekarska (Arctostaphylos uva-ursi) – w lecznictwie stosuje się liść mącznicy. Wyciąg działa przeciwbakteryjnie oraz przeciwgrzybiczo ze względu na obecność hydrochinonu a właściwie substancji powstających w wyniku przemian chemicznych arbutyny pod wpływem enzymu betaglukozydazy. zachodzi wtedy w środowisku zasadowym hydroliza arbutyny. Przetwory z mącznicy stosuje się w stanach zapalnych nerek , moczowodów oraz cewki moczowej. Trzeba jednak pamiętać, żeby kuracja nie trwała dłużej niż 7 dni ok 5 razy w roku ,ze względu na występujące w surowcu taniny o działaniu drażniącym błony śluzowe i hepatotoksycznym.[26]

Borówka brusznica (Vaccinium vitis idaea) – leczniczy jest liść borówki brusznicy, ze względu na zawartość glikozydów fenolowych m.in. arbutyny i hydrochinonu, ponadto zawiera garbniki katechinowe, flawanole,triterpeny oraz dużą zawartość soli Mg [26] Wykazuje działanie dezynfekujące w stanach zapalnych nerek i moczowodów oraz w kamicy nerkowej podobnie jak mącznica, i podobnie też niestety nie wolno stosować jej zbyt długo ze względu na mutagenne działanie hydrochinonu.

Wilżyna ciernista (Ononis spinosa) – surowcem leczniczym jest korzeń i ziele wilżyny Zawiera olejek eteryczny w skład którego wchodzą karwon i mentol, flawonoidy pochodne izoflawonu (ononina). Ponadto zawiera związki trójterpenowe (np.: alfa-onocerynę), fitosterole, garbniki sole mineralne (głównie potasu) . Korzeń wilżyny działa silnie moczopędnie. Stymuluje i wzmaga diurezę, a jednocześnie wykazuje właściwości powlekające błony śluzowe dróg moczowych, zapobiegając powstawaniu podrażnień i rozprzestrzenianiu się stanów zapalnych w obrębie nerek i pęcherza moczowego. Zwiększa wydalanie mocznika i związków chloru. Zmniejsza obrzęki i opuchliznę ciała spowodowane zaleganiem nadmiaru wody w organizmie. Łagodzi dolegliwości reumatyczne i bóle mięśniowe pochodzenia autoimmunologicznego. Przeciwdziała powstawaniu wysięków i hamuje drobne krwawienia wewnętrzne. Nieznacznie wzmaga wydzielanie żółci i soków trawiennych. Wyciągi z wilżyny działają również estrogennie i antyandrogennie.

Żurawina wielkoowocowa (Vaccinium oxycoccus) – w lecznictwie używamy owoc żurawiny. Zawiera on witaminę C , kwasy organiczne takie jak kwas ursolowy, jabłkowy, cytrynowy, goryczki, garbniki,flawonoidy i arbutynę. Wywar i sok z owoców działa ściągająco na przewód pokarmowy, napotnie, przeciwgorączkowo , przeciwzapalnie , przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie. Wyciągi z żurawiny działają moczopędnie i odtruwająco oraz antyseptycznie w obrębie układu moczowego. [22]

Wspomnę jeszcze o ziołach , które często występują w mieszankach poprawiających kondycję nerek oraz układu moczowego.

Połonicznik nagi (Herniaria glabra) – wykazuje działanie odkażające drogi moczowe, moczopędne, przeciwobrzękowe i przeciwkamicze.

Łopian większy (Arctium lappa) – korzeń działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, rozkurczowo, wzmaga wydzielanie potu i moczu a wraz z nim usuwanie szkodliwych metabolitów.

Brzoza (Betula alba) – liść brzozy działa moczopędnie, przeciwobrzękowo, napotnie, przeciwzapalnie, odtruwająco, oczyszczająco drogi moczowe i przeciwkamiczo ze względu na wydalanie ksenobiotyków, czyli substancji obcych dla organizmu np. kamieni

Naowocnia fasoli (Pericarpium phaseoli) – działa moczopędnie, odtruwająco i przeciwkamiczo.

Lubczyk lekarski (Levisticum officinale) – używamy korzeń lubczyka, działa m.in. przeciwobrzękowo, przeciw wzdęciom,łagodzi nieżyt układu pokarmowego i oddechowego.

Fiołek trójbarwny (Viola tricolor) – w lecznictwie używamy ziele fiołka. Jest to surowiec o działaniu moczopędnym, czyszczącym krew, przeciwzapalnym, uszczelniającym naczynia krwionośne oraz wykrztuśnym.

Omawiając zioła oczyszczające nasz układ moczowy oraz wspomagające usuwanie niechcianych złogów z niego nie sposób nie wspomnieć o pietruszce zwyczajnej (Apium petroselinum) oraz o podobnym fitochemicznie selerze zwyczajnym ( Apium graveolens). Obie rośliny działają moczopędnie, odtruwająco, rozkurczająco mięśnie gładkie oraz antyseptycznie w obrębie układu moczowego. Ponadto wykazują także działanie napotne i żółcipędne. W lecznictwie stosujemy korzenie oraz liście tych roślin, zarówno sok jak i wyciągi wodne i alkoholowe.

Ojciec Andrzej Czesław Klimuszko proponuje nam w swojej książce “Wróćmy do ziół” trzy mieszanki na kamienie nerkowe.

Przy kamicy szczawianowej w równych ilościach: liść mięty pieprzowej,ziele rdestu ptasiego,ziele krwawnika, ziele nawłoci, ziele fiołka trójbarwnego, kwiat nagietka, kwiat bławatka, kwiat wrzosu, ziele glistnika, znamię kukurydzy- zaleca picie naparu 3 razy dziennie przed posiłkami.

Przy kamicy moczanowej w równych ilościach: liść mącznicy, ziele nawłoci, liść brzozy, kwiatostan kocanki, ziele fiołka trójbarwnego, korzeń wilżyny, znamię kukurydzy, korzeń mniszka lekarskiego, naowocnia fasoli. Pić po szklance 2 razy dziennie przed posiłkami.

Przy kamicy fosforanowej i węglanowej w równych ilościach: korzeń łopianu, liść borówki czernicy, liść mącznicy, ziele rdestu ptasiego, owoc jałowca,znamię kukurydzy,kora wierzby, ziele skrzypu polnego,ziele macierzanki,naowocnia fasoli,liść podbiału. Zaleca pić po szklance ziół 3 razy dziennie przed posiłkiem i do tego pić sok z czerwonych porzeczek oraz spożywać owoce, ponieważ one też rozpuszczają te kamienie.